علم ارتوپدی چیست و متخصص ارتوپد چه بخشهایی از بدن را درمان میکند؟
بدن انسان برای راه رفتن، دویدن، کار کردن و به طور کلی هر نوع حرکتی، به یک سیستم مهندسیشده و فوقالعاده دقیق به نام «سیستم اسکلتی-عضلانی» یا نظام حرکتی متکی است. این سیستم از استخوانها، مفاصل، غضروفها، تاندونها، رباطها و عضلات تشکیل شده است. هرگونه آسیب، اختلال، بیماری یا فرسایش در این بخشها میتواند استقلال حرکتی فرد را به شدت به مخاطره بیندازد. در اینجاست که علم ارتوپدی به عنوان یکی از کلیدیترین شاخههای طب مدرن وارد عمل میشود.
ارتوپدی شاخهای از جراحی است که به پیشگیری، تشخیص، درمان و بازتوانی اختلالات سیستم حرکتی بدن میپردازد. بر خلاف تصور عموم که ارتوپد را صرفاً «دکتر استخوان» یا مسئول آتلیشن شکستگیها میدانند، دامنه فعالیت این رشته بسیار گستردهتر است. یک متخصص ارتوپد تمام عناصر محرک بدن از نوک انگشتان پا تا مهرههای گردن را تحت پوشش قرار میدهد. در این مقاله علمی و رپورتاژی، قصد داریم به کالبدشکافی دقیق وظایف یک متخصص ارتوپد، تفاوت آن با تخصصهای همکار و اهمیت ارتوپدی اطفال بپردازیم.
متخصص ارتوپد چه بخشهایی از بدن و چه بیماریهایی را درمان میکند؟
پزشک متخصص ارتوپدی پس از گذراندن دوره عمومی و طی کردن دوره تخصصی جراحی استخوان و مفاصل، مهارتهای کلینیکی و جراحی وسیعی را به دست میآورد. به طور کلی، بخشهای تحت درمان توسط این متخصصین عبارتند از :
- استخوانها : درمان انواع شکستگیهای باز و بسته، دررفتگیها، عفونتهای استخوانی (استئومیلیت)، تومورهای استخوانی و پوکی استخوان شدید.
- مفاصل و غضروفها : درمان ساییدگی مفاصل (آرتروز زانو، ران و شانه)، پارگی غضروفها و منیسک، و تعویض مفصلهای تخریبشده (آرتروپلاستی).
- تاندونها و رباط ها : ترمیم پارگی رباطهای اصلی (مانند رباط صلیبی پیشین زانو یا ACL)، کشیدگی تاندونها (مانند تاندون آشیل) و آسیبهای ورزشی.
- ستون فقرات : بررسی و درمان دیسک کمر و گردن، تنگی کانال نخاعی، انحرافات ستون فقرات و دردهای مزمن ناحیه پشت.
تفاوت اصلی میان متخصص ارتوپدی (جراح استخوان) با متخصص روماتولوژی در چیست؟
یکی از رایجترین اشتباهاتی که بیماران مبتلا به دردهای مفصلی مرتکب میشوند، عدم تشخیص مرز میان ارتوپدی و روماتولوژی است. این سردرگمی باعث میشود بیمار ماهها در مسیر درمانی اشتباه قدم بردارد. تفاوت اصلی این دو تخصص را میتوان در مکانیسم بیماریها و نوع درمان خلاصه کرد :
متخصص روماتولوژی؛ مهندس درمانهای داخلی و سیستمیک
روماتولوژیست پزشک متخصصی است که بیماریهای التهابی، خودایمنی و سیستمیک مفاصل و بافتهای همبند را درمان میکند. در بیماریهایی مانند روماتیسم مفصلی (آرتریت روماتوئید)، لوپوس یا نقرس، سیستم ایمنی بدن به اشتباه به مفاصل حمله میکند. روماتولوژیست با استفاده از داروهای تخصصی، کورتونها و داروهای بیولوژیک، این حملات را مهار میکند. روماتولوژیستها به هیچ عنوان جراحی نمیکنند و درمان آنها کاملاً دارویی و داخلی است.
متخصص ارتوپدی؛ جراح و معمار مکانیکی مفاصل
در مقابل، متخصص ارتوپدی زمانی وارد میدان میشود که مفصل دچار یک آسیب فیزیکی، ساختاری یا مکانیکی شده باشد؛ مانند شکستگی استخوان، پارگی رباط در اثر ورزش، یا ساییدگی شدید غضروف (آرتروز) که دیگر به درمانهای دارویی پاسخ نمیدهد. ابزار اصلی ارتوپد، جراحی، گچگیری، جاانداختن و بازسازی فیزیکی اندام است.
ارتوپدی کودکان چیست و چه اختلالاتی را در سنین رشد اصلاح میکند؟
استخوانها و مفاصل کودکان صرفاً نمونههای کوچکشده بالغان نیستند؛ آنها بافتهایی زنده، در حال رشد و دارای صفحات رشد غضروفی حساس هستند. به همین دلیل، شاخهای کاملاً مجزا به نام «ارتوپدی کودکان یا اطفال» پدید آمده است که به بررسی و درمان مشکلات اسکلتی در سنین نوزادی تا پایان دوران بلوغ میپردازد.
تشخیص زودهنگام در ارتوپدی کودکان اهمیت حیاتی دارد؛ زیرا استخوانهای در حال رشد انعطافپذیری بالایی دارند و بسیاری از انحرافات شدید را میتوان در سنین پایین بدون نیاز به جراحی و تنها با بریس، گچگیریهای متوالی یا کفشهای طبی اصلاح کرد. شایعترین اختلالاتی که در این حوزه درمان میشوند عبارتند از :
- دررفتگی مادرزادی لگن (DDH) : اختلالی که در آن مفصل ران نوزاد به درستی در جای خود قرار نگرفته و اگر در ماههای اول زندگی تشخیص داده نشود، منجر به لنگش دائمی در آینده میشود.
- پا چنبری (کلاب فوت) : پیچیدگی مچ پا به سمت داخل در بدو تولد که با روش گچگیری متوالی (پونستی) کاملاً اصلاحپذیر است.
- انحرافات زانو (زانو ضربدری و زانو پرانتزی) : اختلالاتی شایع در سنین رشد که نیازمند پایش تخصصی هستند تا مشخص شود آیا روند طبیعی رشد آنها را اصلاح میکند یا نیاز به مداخله ارتوپدی وجود دارد.
- اسکولیوز (انحراف ستون فقرات) : کج شدن ستون فقرات به شکل S یا C که بیشتر در دوران نوجوانی و در دختران شایع است.
نقش زنجیره تشخیصی و توانبخشی در موفقیت درمانهای ارتوپدی
یک جراح ارتوپد برای آنکه بتواند بهترین تصمیم درمانی را اتخاذ کند، نیازمند یک بازوی تشخیصی قوی و یک بازوی توانبخشی قدرتمند است. فرآیند درمان ارتوپدی بدون انجام تصویربرداریهای دقیق (رادیولوژی و امآرآی) و تستهای عصب و عضله جهت بررسی سلامت رشتههای عصبی پیرامونی، فرآیندی نابینا خواهد بود.
سوالات متداول
۱. چه زمانی پس از آسیبدیدگی مفاصل یا استخوان باید حتماً به اورژانس ارتوپدی مراجعه کنیم؟
در صورت مشاهده علائمی چون دفرمه شدن و تغییر شکل واضح اندام، ناتوانی مطلق در حرکت دادن عضو یا تحمل وزن، تورم و کبودی شدید و ناگهانی، شنیده شدن صدای صدا دادن یا تق زدن شدید استخوان در حین حادثه، و یا ایجاد زخم باز روی محل آسیبدیدگی، باید فوراً به اورژانس مراجعه شود. واحد اورژانس و تزریقات شبانهروزی درمانگاه امام علی (ع) شهرک غرب به صورت ۲۴ ساعته آماده پذیرش اینگونه موارد حاد و انجام آتلیشن و گچگیری اولیه است.
۲. آیا راهی برای پیشگیری از آرتروز و ساییدگی مفاصل در حوزه ارتوپدی وجود دارد؟
بله، کنترل دقیق وزن (کاهش بار اضافی روی زانو و لگن)، تقویت عضلات چهارسر ران و شکم از طریق ورزشهای اصولی مانند شنا و پیادهروی، رعایت اصول ارگونومی در هنگام نشستن و بلند کردن اجسام، و درمان به موقع انحرافات زانو (مثل زانوی پرانتزی) در سنین جوانی، مهمترین گامها برای پیشگیری از آرتروز در میانسالی هستند.
۳. غربالگری دررفتگی لگن نوزاد چه زمانی و چطور انجام میشود؟
تمام نوزادان در بدو تولد توسط پزشک اطفال معاینه بالینی میشوند. اما برای اطمینان کامل، انجام سونوگرافی مفصل ران (لگن) در سن ۴ تا ۶ هفتگی برای تمامی نوزادان، به ویژه نوزادانی که با پا متولد شدهاند (نمایش بریچ) یا سابقه خانوادگی دارند، توصیه میشود. این تست غیرتهاجمی دقیقترین راه برای تشخیص زودهنگام دررفتگی لگن است.
چرا کلینیک خیریه امام علی ابن ابیطالب (ع) میتواند انتخابی مناسب برای انجام آزمایشات شما باشد؟
کلینیک خیریه امام علی ابن ابیطالب (ع) واقع در شهرک غرب تهران است. ویژگی های برجسته این مرکز شامل موارد زیر است :
- رعایت دقیق پروتکلهای ضدعفونی و ایمنی
- دسترسی آسان برای ساکنین غرب تهران
- حضور و همراهی تیمی متشکل از متخصصان مجرب
- ارائه طیف وسیعی از خدمات درمانی
- برخورداری از پرسنل خوب و مجرب
- محیطی آرام و منظم
- دارای تعرفه خیریه
نتیجهگیری
علم ارتوپدی، مهندسی بازسازی بدن انسان است. استخوانها و مفاصل ما پنجرههای استقلال حرکتی ما هستند و هرگونه سهلانگاری در درمان آسیبهای آنها، میتواند به قیمت سالها درد مزمن و محدودیت حرکتی تمام شود. با شناخت تفاوتهای تخصصی پزشکان و جدی گرفتن نشانههای اولیه در خود و فرزندانتان، مسیر درمان را کوتاه کنید. متخصصین ارتوپدی کلینیک خیریه امام علی ابن ابیطالب (ع) با تکیه بر دانش روز و تجهیزات مدرن، همواره در کنار شما هستند تا لذت حرکت بدون درد را به شما بازگردانند.
برای ارتباط با ما و رزرو نوبت درمانگاه خیریه امام علی ابن ابیطالب (ع)، می توانید با شماره 02188362413 تماس حاصل فرمایید.